Phế phẩm thủy sản cần được xử lý như thế nào?

Phế phẩm thủy sản thường phát sinh khá nhiều trong quá trình sơ chế, chế biến và tiêu thụ tôm, cá, mực cùng nhiều loại thủy sản khác. Nếu không được thu gom và xử lý phù hợp, lượng phụ phẩm như đầu, vỏ, xương, nội tạng có thể nhanh chóng phân hủy, gây mùi và làm tăng lượng chất thải ra môi trường. 

Phế phẩm thủy sản gồm những loại gì?

Phế phẩm thủy sản là phần vật chất còn lại sau quá trình sơ chế hoặc chế biến thủy sản nhưng không được sử dụng trực tiếp cho sản phẩm chính. Thành phần phế phẩm thay đổi tùy theo loại nguyên liệu và phương pháp chế biến.

Với tôm, phế phẩm thường gồm đầu, vỏ và một phần nội tạng. Trong quá trình chế biến cá, các phần thường bị loại bỏ là đầu, xương, da, vây, nội tạng và phần thịt còn bám trên xương.

Đối với mực, phế phẩm có thể bao gồm nội tạng, da, đầu và các bộ phận được loại bỏ trong quá trình làm sạch. Một số loại thủy sản khác cũng tạo ra lượng phụ phẩm tương tự khi được sơ chế.

Phế phẩm thủy sản thường chứa nhiều chất hữu cơ, protein, lipid và khoáng chất. Vì vậy, chúng có khả năng phân hủy khá nhanh, đặc biệt trong điều kiện nhiệt độ cao và không được bảo quản phù hợp.

Tại các cơ sở chế biến, lượng phế phẩm có thể phát sinh liên tục mỗi ngày. Nếu không có quy trình thu gom riêng, phế phẩm dễ bị trộn lẫn với các loại rác khác, gây khó khăn cho quá trình xử lý và tận dụng.

Một vấn đề đáng chú ý là phế phẩm tươi thường có độ ẩm cao. Khi để lâu ở nhiệt độ môi trường, protein và chất béo bị phân giải, tạo ra mùi khó chịu và nước rỉ chứa nhiều chất hữu cơ.

Do đó, xử lý phế phẩm thủy sản không chỉ là vấn đề thu gom chất thải. Cần lựa chọn phương án phù hợp với khối lượng phát sinh, thành phần nguyên liệu, điều kiện cơ sở và mục đích sử dụng sau xử lý.

Phế phẩm thủy sản cần được xử lý như thế nào?

Phế phẩm thủy sản cần được xử lý sớm để hạn chế phân hủy, phát sinh mùi và ảnh hưởng đến môi trường. Trước khi xử lý, nên phân loại, thu gom riêng và bảo quản lạnh nếu chưa thể đưa vào xử lý ngay. Nhiệt độ thấp giúp làm chậm quá trình hư hỏng của nguyên liệu.

Tùy vào loại phế phẩm và quy mô cơ sở, có thể lựa chọn nhiều phương pháp khác nhau. Phế phẩm giàu protein như đầu, xương, nội tạng có thể được tận dụng để sản xuất bột cá, bột thủy sản hoặc dầu cá. Đây là những sản phẩm có thể tiếp tục sử dụng làm nguyên liệu cho thức ăn chăn nuôi và thủy sản.

Một hướng khác là ủ phế phẩm làm phân bón. Phế phẩm được phối trộn với nguyên liệu phù hợp và phân hủy nhờ hệ vi sinh vật. Trong một số quy trình, enzyme cũng có thể được sử dụng để hỗ trợ phân giải protein và các chất hữu cơ.

Ngoài ra, thủy phân enzyme giúp phân giải protein trong phế phẩm thành các peptide và acid amin có kích thước nhỏ hơn. Dịch thủy phân có thể tiếp tục được xử lý để tạo ra các sản phẩm phù hợp với từng mục đích sử dụng.

Nếu cơ sở không có điều kiện tái chế hoặc tái sử dụng, phế phẩm nên được thu gom và chuyển đến đơn vị có chức năng xử lý phù hợp. Không nên đổ trực tiếp xuống ao hồ, sông, kênh rạch hoặc khu vực đất trống vì có thể gây ô nhiễm môi trường.

Lưu ý khi thu gom và tận dụng phế phẩm thủy sản

Phế phẩm thủy sản nên được thu gom ngay sau khi phát sinh và đưa vào khu vực chứa riêng. Không nên để phế phẩm tiếp xúc trực tiếp với nền đất, nước thải hoặc các loại rác khác. Thu gom đúng cách giúp hạn chế mùi hôi và giảm nguy cơ phân hủy quá nhanh.

Nếu có kế hoạch tận dụng phế phẩm làm nguyên liệu, cần hạn chế thời gian lưu trữ. Phế phẩm để lâu dễ bị biến đổi chất lượng, gây khó khăn cho quá trình xử lý sau đó. Với cơ sở chế biến có lượng phế phẩm lớn, nên xây dựng quy trình rõ ràng từ phân loại, thu gom, bảo quản đến vận chuyển.

Phế phẩm cần được phân loại ngay từ đầu và không trộn lẫn với hóa chất, rác sinh hoạt hoặc các chất thải không phù hợp. Cách làm này giúp giảm công đoạn xử lý và thuận tiện hơn khi tái sử dụng.

Trong trường hợp sử dụng enzyme để thủy phân, có thể lựa chọn protease cho nguyên liệu giàu protein. Liều dùng cần căn cứ vào hoạt lực của enzyme, loại phế phẩm và điều kiện xử lý cụ thể, không nên chỉ tính theo khối lượng nguyên liệu.

Nếu sử dụng men vi sinh để ủ, cần kiểm soát các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm, pH và độ thông thoáng. Với phế phẩm có nhiều dầu hoặc thành phần khó phân hủy, có thể cần kết hợp nhiều phương pháp thay vì chỉ dùng một loại chế phẩm.

Phương pháp xử lý cần phù hợp với mục đích sử dụng sản phẩm sau cùng, chẳng hạn như làm phân bón, nguyên liệu thức ăn chăn nuôi hoặc các sản phẩm khác. Cơ sở cũng cần tuân thủ các quy định liên quan đến môi trường và an toàn trong quá trình xử lý.

Kết luận

Phế phẩm thủy sản nếu không được thu gom và xử lý đúng cách có thể nhanh chóng phân hủy, phát sinh mùi và gây ô nhiễm môi trường. Tùy từng loại nguyên liệu, phế phẩm có thể được bảo quản lạnh, sản xuất bột cá, thu hồi dầu, thủy phân bằng enzyme hoặc xử lý sinh học để tạo sản phẩm phù hợp.